به گزارش سرویس فرهنگ و هنر «شهر بیست»، محمود مهرآوران در نشستی با موضوع بررسی «منطق‌الطیر» عطار که در کتابخانه مرکزی قم برگزار شد، اظهار کرد: عرفان به معنای شناخت و معرفت است و در اینجا منظور، معرفت نسبت به پروردگار و عالم غیب است.

وی افزود: انسان برای شناخت امور مادی از حواس و تجربه استفاده می‌کند، اما در مواجهه با عالم غیب، نخست باید به وجود آن ایمان داشته باشد و سپس در مسیر شناخت آن گام بردارد.

این استاد دانشگاه ادامه داد: برای رسیدن به این شناخت، راه‌های مختلفی مطرح شده است، اما عطار بیش از آنکه صرفاً به استدلال یا تجربه تکیه کند، بر پاکی دل و سیر درونی انسان تأکید دارد و قلب را محل شناخت می‌داند.

پاکی دل؛ شرط شناخت در نگاه عطار

مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم با اشاره به دشواری این مسیر گفت: دل انسان برای رسیدن به معرفت باید از آلودگی‌ها پاک شود و در کنار دوری از گناه، با فضایل و نیکی‌ها آراسته شود.

مهرآوران ادامه داد: ریاضت نیز در این نگاه وسیله‌ای برای آماده‌کردن و پاک نگه‌داشتن دل است، نه اینکه خود ریاضت هدف نهایی باشد.

وی اضافه کرد: تجربه‌های عرفانی، امری شخصی هستند و نمی‌توان آنها را مانند یک دانش به دیگری آموزش داد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: با این حال، می‌توان شرایط و مسیری را که ممکن است انسان را به چنین تجربه‌ای برساند، توضیح داد. عطار نیز در آثار خود تلاش می‌کند همین مسیر را در قالب روایت و داستان برای مخاطب بیان کند.

منطق‌الطیر؛ سیر پرندگان برای رسیدن به سیمرغ

مهرآوران با اشاره به ساختار «منطق‌الطیر» اظهار کرد: عطار این مسیر معرفتی را در قالب سفر پرندگان روایت می‌کند.

وی افزود: پرندگان با رهبری هدهد، مسیر دشواری را برای رسیدن به سیمرغ آغاز می‌کنند و در این سفر، انسان با مراحل و موانع مختلف سیر و سلوک آشنا می‌شود.

مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم گفت: مقدمه طولانی «منطق‌الطیر» را می‌توان مقدمه‌ای اندیشه‌محور دانست که اگرچه داستانی نیست، بخش گسترده‌ای از عقاید و اندیشه‌هایی را که عطار در ادامه اثر دنبال می‌کند، در خود جای داده است.

قرآن و فرهنگ دینی؛ از منابع فکری عطار

مهرآوران، قرآن را از مهم‌ترین منابع فکری عطار دانست و افزود: عطار و دیگر شاعران بزرگی مانند مولوی، نظامی و سنایی از قرآن، داستان‌ها و آموزه‌های آن بهره فراوان برده‌اند.

وی ادامه داد: احادیث و فرهنگ دینی و فکری زمانه نیز از دیگر منابعی هستند که در آثار این شاعران بازتاب پیدا کرده‌اند.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بخشی از روایت‌هایی که در آثار ادبی گذشته دیده می‌شود، از فرهنگ‌های پیشین وارد ادبیات اسلامی شده و برخی از آنها با عنوان اسرائیلیات شناخته می‌شوند.

مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم گفت: بنابراین برای شناخت دقیق آثار کلاسیک، باید منابع و فضای فکری و فرهنگی دوره زندگی شاعر را نیز در نظر گرفت.

خداشناسی؛ نقطه آغاز سفر پرندگان

مهرآوران با اشاره به آغاز «منطق‌الطیر» گفت: عطار نیز مانند بسیاری از متون سنتی، اثر خود را با ستایش خداوند آغاز می‌کند و پس از آن به مدح پیامبر(ص) می‌پردازد و سپس وارد مباحث اصلی می‌شود.

وی افزود: این ساختار نشان می‌دهد که خداشناسی و توحید، اساس اندیشه‌ای «منطق‌الطیر» و نقطه آغاز سفر پرندگان برای رسیدن به حقیقت است.

پژوهش‌های مهم درباره «منطق‌الطیر»

این استاد دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد: از منابع مهم و قابل‌توجه در پژوهش درباره «منطق‌الطیر» عطار نیشابوری می‌توان به آثار و پژوهش‌های تقی پورنامداریان، محمدرضا شفیعی کدکنی و سید صادق گوهرین اشاره کرد.