به گزارش سرویس فرهنگ و هنر «شهر بیست»، دومین جلسه از سلسله نشستهای تخصصی «سینما معیار» با عنوان «از خواندن تا دیدن؛ کتاب و پرورش نگاه سینمایی» با حضور دکتر مهدی حمیدیپارسا پژوهشگر سینما و رئیس دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی برگزار شد و همزمان با برگزاری این نشست و به مناسبت هفته کتاب در استان قم، تعدادی از آثار جدید انتشارات انجمن سینمای جوانان ایران در محل تالار فرهنگ و هنر قم رونمایی و معرفی شد.
حمیدیپارسا در ابتدای این نشست که با حضور سید حمیدرضا منتظری مدیر انجمن سینمای جوانان قم همراه بود، هدف از برگزاری این نشست در دفتر انجمن را نشان از ارتقای نگاه و بینش هنرجویان فیلمسازی استان قم در زمینه مطالعات هدفمند سینمایی و توجه به اهمیت موضوع مطالعه در مسیر فیلمسازی دانست و به اهمیت جایگاه سینمای اقتباسی و اضافه شدن بخش «کتاب و سینما» در جشنوارههای سینمایی اشاره کرد.
*جایگاه کتاب در سینما فراتر از اقتباس است
رئیس دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی در ادامه این نشست ضمن اشاره به جایگاه ویژه اقتباس در سینمای ایران و تولیدات برخی شاهکارهای مهم تاریخ سینمای اقتباسی جهان، اهمیت بحث مطالعه و آشنایی با کتاب را فراتر از اقتباس دانست و بیان کرد: گرچه سینمای اقتباسی و مجموعه تولیداتی که از یک منبع مکتوب الهام میگیرند، جایگاه ویژهای در سینمای ایران و جهان دارند، اما در واقع برای هنرجویان فیلمسازی اهمیت دارد که توجه داشته باشند که جایگاه کتاب در سینما، فراتر از فقط موضوع اقتباس است و آشنایی با کتاب میتواند در مسیر پرورش ذهن خلاق و نگاه سینمایی دانشجویان و هنرجویان فیلمسازی موثر باشد.

*فقدان محتوا در آثار سینمای ایران
وی در ادامه یکی از مشکلات اصلی سینمای ایران در زمینه فیلمسازی و تولید آثار سینمایی را فقدان بینش و نگاه سینمایی عنوان کرد و افزود: در ارزیابی آثار سینمایی و تولیداتی که فیلمسازان تولید کردهاند، بعضاً مشاهده میکنیم که فیلمساز به خوبی از فنون و تکنیکهای سینمایی استفاده کرده، اما مسئله این است که فقدان محتوا در بینش عمیق و نگاه سینمایی به این منجر شده که آن فیلم ماندگار نباشد و این چالش، در مورد بسیاری از آثار سینمای بلند و فیلمهای کوتاه سینمای ایران مصداق دارد.
*کتابخوانی به تقویت بینش فیلمساز کمک میکند
حمیدیپارسا، تجربه و عملگرایی را راهکار موثر در ایجاد بینش در ذهن فیلمساز معرفی کرد و بیان داشت: در تاریخ سینما دیدهایم که فیلمهای ماندگار فقط با تکنیک ماندگار نشدهاند و فیلمهایی که دیده شدهاند فیلمهایی هستند که حرفی برای گفتن داشتهاند و حرفی که برای آمده از یک بینش و نگاه ادبی و هنری است؛ حالا باید توجه داشته باشیم راهکار به وجود آمدن این بینش تجربه است و کتاب و مطالعه کتاب یک راهکار درست و سازنده برای به وجود آوردن تجربه است.
وی در ادامه این نشست درباره جایگاه کتاب و مجموعه منابع مکتوب هنری در تاریخ ادبیات ایران و جهان بیان کرد: کتاب میتواند به فیلمنامهنویس و فیلمساز یک تجربه و بینش را منتقل کند و طی این فرایند انتقال، یک فهم جدید از یک ماجرا و موضوع منتقل و در نتیجه در اثر فیلمساز منعکس شود.
*رابطه کتاب و سینما
رئیس دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی در ادامه این نشست پیرامون رابطه «کتاب» و «سینما» بیان کرد: به طور کلی باید بیان کنیم کتاب و سینما اینطور میتوانند با هم نسبت داشته باشند که هر کدام شیوهای از شناخت و تجربه جهان را به مخاطب منتقل میکند و این بدین معناست که نویسنده فیلمنامه یا کارگردان یک فیلم وقتی اثری تولید میکند، در حال انتقال تجربه فردی خود از زیست در جهان و شناخت خود از پیرامون به مخاطب است؛ چه در قالب کتاب اثر مکتوب و چه در قالب فیلم و اثر تصویری.
حمیدیپارسا در بخش دیگری از این نشست درباره اشکال مختلف ارتباط کتاب و سینما بیان کرد: علاوه بر اقتباس ادبی در یک فیلم و اثر تصویری از یک منبع مکتوب و اثر ادبی، فیلمساز میتواند جهان ادبی را که در ادبیات شکل گرفته به جهان تصویر و در اثر سینمایی منتقل کند و در یک رسانه دیگر آن را بازنمایی کند. برای مثال در یک رمان مخاطب میتواند به راحتی وارد جهان ذهنی قصه شود، اما در سینما برای اینکه بخواهیم جهان درونی را نشان بدهیم، باید از مسیرهای دیگری همچون تصویر، نور، صدا، شکل روایی تدوین و رفتار استفاده کنیم تا بتوانیم وارد ذهن و دورنیات مفهوم فیلم بشویم.

*اقتباس سینمایی از کتابهای داستانی نیازمند خلاقیت است
وی همچنین درباره بازآفرینی در سینما و ارتباط آن با موضوع نشست بیان کرد: به طور کلی بازآفرینی صرفاً اینکه از یک داستان، فیلمی ساخته شود نیست و در این فرایند یک عمل خلاقانه باید اتفاق بیفتد و برخی از آثار شاهکار و ماندگار تاریخ سینما آثار اقتباسی هستند، برای مثال فیلم «درخشش» استنلی کوبریک از داستان استیفن کینگ و فیلم «گاو» داریوش مهرجویی از مجموعه داستان نوشته غلامحسین ساعدی اقتباس شده و این نوع اقتباس در جهان بسیار متداول و مرسوم است؛ اما یک شکل دیگر از اقتباس وجود دارد و آن هم سرچشمه الهام گرفتن ایده از منبع مکتوب و کتاب است و این فقط ممکن است یک مسئله، مضمون کلی و پرسش اولیه باشد.
*ضرورت افزایش حوزههای مطالعاتی فیلمسازان
این پژوهشگر سینما در بخش دیگری از این نشست بر ضرورت توجه فیلمسازان به گسترش دامنه مطالعه در حوزههای مختلف بینرشتهای اشاره کرد و ادامه داد: برای سینماگران لازم است در حوزههای مختلف مطالعاتی تمرکز داشته باشند و از جمله این حوزهها میتوان به «تاریخ»، «فلسفه»، «روانشناسی» و «جامعهشناسی» اشاره کرد چراکه این حوزههای مطالعاتی در پرورش نگاه و بینش سینمایی نویسندگان و فیلمسازان بسیار مؤثر است و به سینماگران کمک میکند در شناخت جامعه و خلق شخصیت و روایتهای خود موفقتر عمل کنند.
حمیدیپارسا درباره پرورش نگاه سینمایی در بین دانشجویان سینما و هنرجویان فیلمسازی بیان کرد: پرسش اصلی مرتبط با موضوع نشست این است که چگونه کتاب خواندن میتواند در تغییر نحوه دیدن و شیوه ساختن پرورش نگاه سینمایی فیلمسازان مؤثر باشد و اینکه کتاب چطور میتواند بر فرم و زبان سینمایی فیلمسازان تأثیر بگذارد و سواد بصری هنرمندان را غنیتر کند. در همین راستا، هنرمندان باید با خواندن و مطالعه به درک عمیقتر برسند و دقت کنند جهان را به شیوه متفاوت ببینند و صرفاً آن چیزی را که در برابرشان است نبینند و به ابعادی دقت کنند که شاید در نگاه اول به نظر همه نرسد.
خاطرنشان میشود، «دکتر مهدی حمیدیپارسا» عضو هیئت علمی و رئیس دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی دارای مدرک دکتری حکمت هنرهای دینی و پژوهشگر سینماست و سابقه تألیف، ترجمه و تدریس مباحث «هرمنوتیک، فلسفه و سینما، زیبایی شناسی و فلسفه هنر، نقد مکاتب ادبی و سبکهای سینمایی، دراماتورژی قرآن کریم و نقد و تحلیل آثار سینمایی و تلویزیونی» را در کارنامه دارد.
همچنین، عضویت در شورای سیاستگذاری و هیأت داوران جشنوارههای مختلف از جمله هنر آسمانی و اشراق و همچنین نگارش مجموعه داستان و رمان، راهنمایی و داوری پایاننامههای مختلف با موضوعات مختلف و مرتبط با فلسفه هنر، سینما و تئاتر از جمله سوابق وی در عرصه علمی و پژوهشی به شمار میرود.
*معرفی آثار جدید انتشارات انجمن سینمای جوانان
در بخش پایانی این نشست، تعدادی از آثار جدید انتشارات انجمن سینمای جوانان ایران با عناوینی همچون «اقتباس در فیلمکوتاه»، «ژانرهای ترکیبی؛ از نطریه تا عمل»، «عکاسی مطبوعاتی»، «داستانگویی در فیلمکوتاه» و… رونمایی و معرفی شدند.
لازم به ذکر است سلسله نشستهای تخصصی «سینما معیار» با شعار «سینما، اخلاق، امید و زندگی» و با رویکرد آسیبشناسی عرصههای مختلف آموزش، تولید و اکران فیلمکوتاه در سینمای ایران به همت انجمن سینمای جوانان قم و با حمایت گروه سینمایی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم برگزار میشود.
عکاس: یاسمن عیوضی















Saturday, 21 November , 2026