شهر بیست/ سرویس فرهنگ و هنر _ جواد بخشی: ششصدوهفتمین نشست بنیاد «قم‌پژوهی» به مناسبت گرامیداشت «روز قم» با حضور بهزاد احمدی فارسانی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قم در دانشگاه طلوع مهر برگزار شد و طی آن مهم‌ترین ظرفیت‌ها، چالش‌ها و برنامه‌های پیش‌روی میراث فرهنگی و گردشگری استان مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این نشست، سیدمحسن محسنی، مدیر جلسه و از پیشکسوتان بنیاد قم‌پژوهی با اشاره به تغییر رویکرد مدیریتی در اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قم با حضور بهزاد احمدی فارسانی در سمت مدیر کلی این نهاد، از افزایش تحرک این مجموعه و آغاز برخی پروژه‌های مهم از جمله موزه تاریخ قم و روند ثبت آثار تاریخی و فرهنگی استان سخن گفت.

در ادامه احمدی فارسانی در تشریح اقدامات یک سال اخیر اداره‌کل میراث فرهنگی قم، از افتتاح نخستین موزه باستان‌شناسی استان طی سه ماه آینده خبر داد. این موزه در خیابان بهار مستقر خواهد شد و بیش از شش هزار اثر تاریخی استان را در خود جای خواهد داد.

وی همچنین از دریافت مجوز ماده ۲۳ و برنامه‌ریزی برای آغاز عملیات اجرایی موزه تاریخ قم در بلوار پیامبر اعظم(ص) طی دو ماه آینده خبر داد و گفت: برای این پروژه ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار از محل مولدسازی دارایی‌ها اختصاص یافته است.

مدیر کل با تأکید بر تنوع رشته‌های صنایع دستی استان، از برنامه معرفی قم به عنوان «شهر ملی صنایع دستی» خبر داد. برگزاری نخستین نمایشگاه ملی صنایع دستی در میدان آستانه و رونمایی از لوح ثبت ملی «ورود حضرت معصومه(س) به قم» از دیگر برنامه‌هایی بود که وی به آن اشاره کرد.

وی همچنین از ثبت و پیگیری پرونده‌هایی در حوزه میراث ناملموس، از جمله «لهجه و گویش قمی» و آیین «بدرقه شهدا»، خبر داد و بر ضرورت توجه همزمان به میراث ملموس و ناملموس تأکید کرد.

مرمت چارسوق بازار و تیمچه بزرگ، برنامه احیای گنبد سبز و تجهیز خانه ملاصدرا با هدف ایجاد سایت رصدی نجوم، از دیگر طرح‌هایی بود که در این نشست مطرح شد. احمدی فارسانی همچنین از افزایش پست‌های سازمانی اداره‌کل و رشد اعتبارات آن سخن گفت و تعامل با شهرداری، استانداری، دستگاه قضایی و سایر نهادها را لازمه پیشبرد پروژه‌های میراثی دانست.

یکی دیگر از محورهای مهم سخنان مدیرکل، توسعه زیرساخت‌های گردشگری بود. وی با اشاره به منطقه نمونه گردشگری در آزادراه تهران ـ قم، از واگذاری ۳۰ هکتار از اراضی این منطقه به یک سرمایه‌گذار متخصص برای احداث بزرگ‌ترین آکواریوم کشور خبر داد و بر تلاش برای تبدیل قم به مقصدی فراتر از گردشگری زیارتی تأکید کرد.

*مطالبه قم‌پژوهان از مدیرکل میراث فرهنگی استان

در ادامه نشست، قم‌پژوهان و فعالان فرهنگی، هنری و گردشگری دیدگاه‌ها و مطالبات خود را مطرح کردند. بحران هویت و گسست نسلی، ضعف زیرساخت‌های گردشگری، حفاظت از بافت تاریخی، ضرورت ثبت میراث ناملموس، توسعه صنایع‌دستی، استفاده از فناوری‌های نوین و تقویت تعامل میان دستگاه‌های اجرایی از مهم‌ترین محورهای این سخنان بود.

دکتر محمدعلی خبری از پیشکسوتان برجسته تئاتر قم با انتقاد از نگاه تک‌بعدی به هویت قم، بر ضرورت پیوند نسل جدید با تاریخ و فرهنگ بومی شهر تأکید کرد و شهرسازی ماشین‌محور و نبود فضاهای مناسب برای تجربه و گفت‌وگوی هویتی را از عوامل گسست نسلی دانست.

دکتر رضا دلاوری، پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و رسانه نیز با تأکید بر ضرورت حرکت میراث فرهنگی به سمت مستندسازی دیجیتال، پایش هوشمند و حکمرانی داده‌محور، خواستار توانمندسازی نیروی انسانی و توجه بیشتر به میراث ناملموس شد. وی همچنین «سیاست‌زدگی، سندزدگی، اسطوره‌زدگی و الگوزدگی» را از موانع فهم و شناخت علمی تاریخ قم عنوان کرد.

مهندس محمد امیدواریان، پژوهشگر و مدرس حوزه معماری و شهرسازی با اشاره به رویکرد تعاملی و حضور میدانی مدیریت جدید، از اقدامات انجام‌شده برای مرمت و احیای بناهای تاریخی قم، از جمله مرمت نقاشی‌های کاروانسرای حاج عسگرخان و پروژه‌های بازار چارسوق و تیمچه بزرگ، تقدیر کرد و این اقدامات را در تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران و فعالان حوزه میراث فرهنگی مؤثر دانست.

دکتر محمد آقازاده، فعال و مدرس حوزه گردشگری نیز با اشاره به وجود ۱۲ منطقه نمونه گردشگری در استان، نبود برنامه عملیاتی را یکی از مشکلات اصلی این مناطق عنوان کرد و بر ظرفیت ارتفاعات جنوبی قم و منطقه خضر و دوبرادران برای توسعه یک ژئوپارک تأکید کرد.

وی همچنین کمبود زیرساخت‌های اقامتی و ضرورت افزایش ماندگاری گردشگران در قم را مورد توجه قرار داد.

سید مهیار موسوی، فعال حوزه اطلاع‌رسانی و قم‌پژوهی با اشاره به پژوهش‌ها و مستندات استاد محمدهادی خالقی، نسبت به وضعیت برخی آثار تاریخی قم ابراز نگرانی کرد.

وی با اشاره به تخریب قلعه‌دختر در مجاورت شاه‌جمال، خواستار پیگیری قانونی این تخریب شد و همچنین درباره تخریب‌های ناشی از بهره‌برداری معدنی و انفجارهای مکرر در کوه نرداغی هشدار داد.

محمدحسین فروغی، مدیر مرکز اسناد انقلاب اسلامی در قم نیز بر ضرورت کلیشه‌زدایی از تصویر رسانه‌ای قم و معرفی ظرفیت‌های تاریخی، هنری و فلسفی این شهر در فضای دیجیتال تأکید کرد و پیشنهاد تشکیل یک مجمع هماهنگ‌کننده میان نهادهای فرهنگی و تدوین «دانشنامه الکترونیکی قم» را مطرح کرد.

سیدمحسن محسنی، مدیر نشست، با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری قم، محوطه قیزقلعه‌سی را یکی از بکرترین و ارزشمندترین نقاط گردشگری استان دانست و گفت که قیزقلعه‌سی در صورت رفع موانع موجود، ظرفیت ثبت جهانی و جذب گردشگران بین‌المللی را دارد.

وی، تعیین‌تکلیف مالکیت محوطه، رفع معارضان و جابه‌جایی دکل‌های برق فشارقوی را از مهم‌ترین اقدامات ضروری برای سامان‌دهی این محوطه برشمرد.

جواد بخشی، خبرنگار پایگاه خبری «شهر بیست» و فعال حوزه گردشگری نیز با اشاره به گزارش‌های منتشرشده این پایگاه خبری درباره وضعیت آثار تاریخی قم، خواستار توجه و رسیدگی بیشتر اداره‌کل میراث فرهنگی به این گزارش‌ها شد.

وی با تأکید بر اینکه همه اقدامات حفاظتی لزوماً نیازمند اعتبارات قابل توجه نیست، از مدیرکل میراث‌فرهنگی خواست در مواردی که با تصمیم و هماهنگی دستگاه‌های مرتبط می‌توان از ادامه آسیب به آثار تاریخی جلوگیری کرد، اقدامات لازم با سرعت بیشتری انجام شود.

بخشی در این زمینه به پل تاریخی طایقان اشاره کرد و گفت: با توجه به وجود مسیر جایگزین، می‌توان با جلوگیری از تردد ماشین‌آلات سنگین از روی پل، از تخریب بیشتر این اثر تاریخی جلوگیری کرد.

وی همچنین نسبت به آسیب‌های واردشده به آب‌انبار کوه‌سفید بر اثر کاشت درختان اکالیپتوس در مجاورت مخزن هشدار داد و خواستار حذف این درختان برای جلوگیری از گسترش آسیب به سازه آب‌انبار شد.

در پاسخ به مباحث مطرح‌شده، احمدی فارسانی با تأکید بر رویکرد «اجتماعی‌سازی میراث» و استفاده از خرد جمعی، از ادامه همکاری با قم‌پژوهان و تشکیل و تقویت شورای راهبردی خبر داد.

وی در پایان تأکید کرد که تکمیل زنجیره گردشگری، حفاظت از هویت تمدنی قم و استفاده از ظرفیت نخبگان و دستگاه‌های مختلف، از اولویت‌های اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان است و از فعالان فرهنگی و قم‌پژوهان خواست با ادامه نقدهای کارشناسی و ارائه راهکار، در این مسیر مشارکت کنند.