شهر بیست/ سرویس فرهنگ و هنر _  جواد بخشی: «جوزافات باربارو» دیپلمات ایتالیایی، به عنوان سفیر هیئت اعزامی جمهوری ونیز در زمان سلطان اوزون‌حسن آق‌قویونلو به ایران سفر کرد. مأموریت او در این سفر ایجاد اتحاد با ایرانیان علیه عثمانی‌ها بود که چهار سال به طول انجامید. روابط جمهوری ونیز با ایران از دوره آق‌قویونلوها تا آغاز حکومت صفویه ادامه یافت و در این میان، چندین سفیر ونیزی به ایران آمدند که جوزافات باربارو و آمبروسیو کُنتارینی، نامدارترین آن‌ها بودند.

مشاهدات باربارو در سال ۱۵۴۵ میلادی با عنوان «سفر از ونیز به تانا و ایران» در کتاب «سفرهایی از ونیز به تانا، ایران، هند و قسطنطنیه، به قلم چند تن از نجیب‌زادگان ونیزی» منتشر شد. این سفرنامه را زنده‌یاد منوچهر امیری از نسخه انگلیسی به فارسی ترجمه کرد و در سال ۱۳۴۹ خورشیدی به چاپ رساند. در این یادداشت، مطالب مرتبط با شهر قم با تکیه بر نسخه ایتالیایی و تطبیق با متن انگلیسی ترجمه و ارائه شده است.

«سپس به قم رسیدیم، شهری با خانه‌های بدساخت که محیط آن شش مایل است و دیوار دارد. شهر پیشه‌وران نیست و مردمش از کشت‌وکار بر زمین روزگار می‌گذرانند. تاکستان‌ها و باغ‌های فراوان دارند و خربزه‌هایی بسیار عالی می‌کارند؛ برخی از آنها به وزن سی پوند می‌رسد و پوستشان سبز، درونشان سفید، و همچون شکر شیرین‌ هستند. این شهر حدود بیست هزار خانوار جمعیت دارد.»

باربارو در سفرنامه‌اش نام قم را به صورت Com ثبت کرده و اطلاعاتی مختصر اما ارزشمند درباره آن ارائه داده است. هر مایل ونیزی در قرن پانزدهم حدود ۱٫۴۵ کیلومتر بوده، بنابراین وقتی او محیط قم را شش مایل ذکر می‌کند، منظورش تقریباً ۹ کیلومتر است. همچنین هر پوند ونیزی در همان دوره حدود ۳۰۰ گرم بوده، بنابراین خربزه‌هایی که باربارو وزنشان را سی پوند می‌داند، تقریباً ۹ کیلوگرم وزن داشتند. او تعداد خانوارهای قم را بیست هزار ذکر کرده که تقریباً معادل صد هزار نفر می‌شود؛ هرچند این عدد اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد.

توضیح: تصویر خبر برگرفته از هوش مصنوعی است.