شهر بیست/ سرویس فرهنگ و هنر _ جواد بخشی: در بخش سلفچگان شهرستان قم و در نزدیکی امامزاده عبدالله(ع) روستای قلعه‌چم، چندین چشمه تراورتنی با دبی‌های مختلف از دل زمین می‌جوشند که با نام چشمه چهل‌دختران شناخته می‌شوند. چشمه تراورتنی به چشمه‌ای گفته می‌شود که آب آن حاوی مقادیر زیادی کربنات کلسیم است و هنگام خروج از زمین، رسوب‌گذاری کرده و سنگ‌های متخلخلی به نام تراورتن را تشکیل می‌دهد.

چشمه‌ چهل‌دختران در دامنه شرقی کوهی به همین نام قرار دارد. کوه چهل‌دختران با امتداد شرقی-غربی، یکی از کوه‌های دهستان نیزار است که روستاهای قلعه‌چم و چشمه‌علی به ترتیب در شرق و جنوب آن واقع شده‌اند. رودخانه قمرود که به‌ طور معمول مسیر جنوبی-شمالی دارد، با رسیدن به این کوه، مسیر خود را به سمت غربی-شرقی تغییر داده و پس از عبور از دامنه جنوبی آن، دوباره به مسیر اصلی خود بازمی‌گردد.

آب این چشمه‌، هنگام عبور از لایه‌های زمین، دی‌اکسید کربن موجود را جذب کرده و به اسید کربنیک تبدیل می‌شود که باعث حل شدن سنگ‌های آهکی و تولید بی‌کربنات کلسیم می‌گردد. هنگامی که آب به سطح زمین نزدیک می‌شود، فشار کاهش یافته و بی‌کربنات کلسیم محلول، دی‌اکسید کربن خود را آزاد می‌کند؛ حباب‌های ریز خروجی از دهانه چشمه، پیامد این فرایند طبیعی است.

چشمه‌ چهل‌دختران به واسطه ایجاد اشکال کارستی در پیرامون خود، تداعی‌کننده چشمه باداب سورت در مازندران و چشمه کانی‌گراوان در آذربایجان غربی است. اشکال کارستی، ساختارهای رسوبی هستند که در محیط‌های آهکی پدید می‌آیند و انواع مختلفی چون استلاکتیت (چکنده‌سنگ‌)، استلاگمیت (چکیده‌سنگ‌)، ستون، روان‌سنگ، حوضچه پلکانی و تپه آهکی دارند.

همچنین فعالیت این چشمه، باعث ایجاد یک غار آهکی کوچک در دیواره رودخانه قمرود شده است. امروزه مردم محلی این غار را با نام آقاسید می‌شناسند و روایت می‌کنند که در گذشته، سیدی در آن به عبادت می‌پرداخته است. البته نام چهل‌دختران ریشه در افسانه‌ای کهن‌تر دارد که طبق آن، چهل دختر هنگام فرار از دست دشمنان در داخل این غار ناپدید شدند و همزمان با این رویداد، چهل چشمه در اطراف غار شروع به جوشیدن کردند.

پیرامون چشمه‌ چهل‌دختران، چند معدن تراورتن متروکه هم دیده می‌شود که مورد توجه گردشگران است. مجموعه چهل‌دختران شامل چشمه‌، غار، کوه و معادن مذکور، ظرفیت بالایی در حوزه ژئوتوریسم (زمین‌گردشگری) دارد و می‌تواند به یکی از جاذبه‌های شاخص گردشگری در استان قم تبدیل شود. حفاظت از این مجموعه و جلوگیری از هرگونه آسیب، گامی مهم در حفظ این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده است.

مجموعه چهل‌دختران نماد هم‌نشینی زمین و افسانه است و بازدید از آن در تمام فصول جذابیت‌های خاص خود را دارد، اما در بهار زیبایی‌های مسیر به اوج می‌رسد. عبور از میان درختان کاج امامزاده عبدالله(ع)، نیزارهای سرسبز پیرامون رودخانه قمرود و دالان‌های صخره‌ای اطراف چشمه، حس آرامش و هیجان را در هم می‌آمیزد و تجربه‌ای منحصربه‌فرد را برای بازدیدکنندگان رقم می‌زند.