به گزارش سرویس فرهنگ و هنر «شهر بیست»، هجدهمین جلسه از فصل دهم پاتوق فیلم‌کوتاه انجمن سینمای جوانان استان قم با اکران چهار فیلم‌‌کوتاه «تانکر» ساخته امیر پذیرفته، «دال و مدلول» ساخته امیر بزرگ‌زاد و محمد پوستین‌دوز، «نومان» ساخته زهره زمانی و «کوتی» ساخته سهیلا پورمحمدی در سینما آیه قم برگزار شد.

در این نشست که به عنوان آخرین جلسه پاتوق سال جاری برگزار شد، «جواد یقموری» به عنوان سینماگر میزبان و «سید حمیدرضا قادری» به عنوان منتقد سینمای ایران و کارشناس برنامه در جمع هنرجویان فیلم‌سازی و دانشجویان سینما حاضر شدند و درباره این آثار به گفت‌وگو نشستند.

بر اساس این گزارش، در ابتدای جلسه هجدهم فیلم «دال و مدول» مورد بررسی قرار گرفت و «جواد یقموری» به ارائه ساختار خاص دیالوگ‌نویسی و روایت تجربی فیلم اشاره کرد و بیان داشت: در فیلم‌های تجربی و ساختارهای روایی خاص، شیوه دیالوگ‌نویسی و میزان مجال دادن به جریان سیال ذهن اهمیت زیادی دارد و گاهی احساس می‌شود که این نوع ساختار با پراکنده‌گویی و پریشان‌گویی خلق می‌شود و در این فیلم با چنین پدیده‌ای مواجه هستیم.

همچنین «حمیدرضا قادری»، نوسسنده و منتقد سینما با تأکید بر تفکیک مفهومی میان فیلم‌های تجربی و روایت‌های تجربی، اظهار کرد: اینکه این فیلم در دسته فیلم‌های تجربی قرار می‌گیرد یا نمی‌گیرد جای بحث دارد، اما وقتی از روایت تجربی صحبت می‌کنیم، همچنان با یک فیلم مواجه هستیم که روایت و قصه دارد و معنا را هرچند کمرنگ، از طریق داستان منتقل می‌کند؛ اما فیلم تجربی یا اکسپریمنتال، به‌ویژه در تعاریف معاصر، یک ماهیت رادیکال دارد. از ابتدای شکل‌گیری این نوع سینما این پرسش مطرح بوده که چرا سینما به‌عنوان هنری مستقل باید تا این حد به ادبیات و داستان وابسته باشد؛ فیلم‌سازان تجربی به دنبال ساخت آثاری هستند که بدون اتکا به روایت و قصه، صرفاً بر ساختار و ذات سینما استوار باشند. بنابراین هر فیلمی که روایت دارد، حتی اگر روایت آن غیرمعمول، پراکنده یا پازلی باشد، فیلم تجربی محسوب نمی‌شود، بلکه فیلمی با روایت تجربی است.

وی تصریح کرد: فیلم از الگوی جریان سیال ذهن بهره می‌برد که ریشه آن بیشتر در ادبیات است و نمونه‌های سینمایی محدودی دارد؛ در واقع همین انتخاب، ریسک و تجربه‌ای جذاب محسوب می‌شود، چراکه مخاطب وارد جهان ناخودآگاه شخصیت مرکزی می‌شود و در زمان حرکت می‌کند و در این فیلم هم فیلم‌ساز در نهایت موفق می‌شود معنای کلیدی اثر را منتقل کند.

در ادامه تحلیل و بررسی فیلم «دال و مدلول»، «یقموری» خطاب به پاسخ یکی از حضار درباره قصه فیلم بیان کرد: شاید اگر فیلم از انسجام بیشتری برخوردار بود، مخاطب در انتها می‎توانست حلقه اتصال میان رخدادها، دیالوگ‌ها و مونولوگ‌ها را بیشتر کشف کند، اما با این حال، این اثر تلاشی قابل احترام در بازتولید نوعی از سینماست که کمتر به آن پرداخته می‌شود؛ سینمایی که به‌جای تحویل مستقیم قصه، مخاطب را در فرایند شکل‌گیری معنا شریک می‌کند و همین ویژگی، جذابیت اصلی این نوع نگاه سینمایی است.

در ادامه هجدهمین جلسه پاتوق قم، فیلم «نومان» محصول انجمن سینمای جوان دفتر بندر انزلی مورد بررسی قرار گرفت و «یقموری»، این اثر را فیلمی جسورانه دانست و اظهار کرد: یکی از چالش‌های فیلم‌کوتاه به‌دلیل محدودیت زمان و ضرورت رعایت ایجاز، حرکت به‌سمت درام شخصیت‌محور است و نزدیک شدن به یک شخصیت و شناخت وی و همچنین ایجاد همذات‌پنداری بین مخاطب و شخصیت، فرایندی دشوار است و انتخاب چنین رویکردی، جسارت فیلم‌ساز را نشان می‌دهد.

وی به بخش‌های چالش‌برانگیز فیلم اشاره کرد و گفت: زمانی که شخصیت دارای پیش‌داستان مهمی است، تطبیق آن با مختصات فیلم کوتاه دشوار می‌شود. به همین دلیل، استفاده از فلش‌بک صوتی یا نمایش گذشته مهم «نومان»، از جمله ماجراهای فوتبالی و از دست دادن دخترش در قالب ویدئو که از گوشی همراه پخش می‌شود، انتخابی ناگزیر بوده که البته شاید یکی از نقاط ضعف فیلم هم به حساب بیاید.

در ادامه «قادری» به وجود لایه زیرمتنی در این فیلم اشاره کرد و آن را از جذاب‌ترین جنبه‌های خلق یک اثر هنری دانست و بیان کرد: در این فیلم به چالش دراماتیک پرداختن به زندگی انسان پس از یک تروما یا بیگانگی از خویش و پناه بردن به منطقه امن و به‌تدریج عادت کردن به انزوا مواجه هستیم که همگی احتمالاً نمادین هستند؛ مواجهه با گذشته و بازگشت به خویشتن، ویران شدن کلبه که همان پناهگاه کاذب است، از جمله نمادهایی است که فیلمساز در فیلم ارائه می‌کند.

این نویسنده و منتقد سینمای ایران در بخش دیگری از بحث، کارگردانی فیلم «نومان» را مورد توجه قرار داد و اظهار داشت: یکی از نقاط قوت «نومان» تلاش آگاهانه کارگردان برای پیشبرد روایت از طریق تصویر و عناصر بصری است. استفاده از نشانه‌های بومی، هرچند فیلم به‌طور کامل بومی نیست، بستری رئالیستی برای روایت فراهم کرده است. 

در ادامه جلسه، فیلم «کوتی» مورد بررسی قرار گرفت و «قادری» ضمن اشاره به فضاسازی و توجه به فرم در فیلم، به موضوع اقتباس اشاره کرد و افزود: قصه فیلم بر اساس اقتباس از داستان «حمام» نوشته ماندگار «هوشنگ مرادی‌کرمانی» به فیلم‌نامه تبدیل شده و فضای فکری آثار این نویسنده و همچنین فرم سیاه و سفید اجراشده در فیلم قابل توجه است که باید به آن دقت کرد؛ به تعبیری درمجموع به نظر می‌رسد وفاداری فیلمساز به منبع اصلی اقتباس بیشتر از اینکه ساختاری و همراه با جزئیات باشد، مبتنی بر محتوا و به صورت کلی بوده است؛ چراکه قصه اصلی در کرمان می‌گذرد، اما در این فیلم داستان در گیلان روایت شده است. 

همچنین «یقموری» ضمن اشاره به عنوان فیلم که به زبان محلی به معنای پسربچه است، رویکرد روان‌شناسانه فیلم را مورد بررسی قرار داد و اظهار داشت: نمایش مواجهه کودک با ترس، یادآور رویکردهای درمانی در روان‌شناسی است و با توجه به اینکه در تیتراژ فیلم اثری از مشاوره روان‌شناسی دیده نمی‌شود، این پرسش مطرح است که تا چه اندازه با نگاه روان‌شناسی به این موضوع پرداخته‌ شده و مسئله بلوغ چه جایگاهی در اولویت‌های فیلم‌ساز داشته است.

در ادامه «قادری» به جزئیات فنی فیلم کوتی پرداخت و بیان کرد: از منظر اجرا و کارگردانی فیلم بسیار قابل توجه است چراکه در فضایی می‌گذرد که کارگردان به‌دلیل جنس مخالف با شخصیت‌ها، احتمالاً تجربه مستقیم آن را نداشته اما فضاسازی کلی فیلم که همراه با پرداختن به جزئیات، انتخاب درست لوکیشن، دکوپاژ روان و قاب‌بندی‌های خوب و همراه با تعلیق، درمجموع به خلق یک جهان باورپذیر کمک کرده است. توجه به جزئیات و ارزش‌های بصری تصویر، از ویژگی‌های قابل ذکر این فیلم شناخته می‌شود.

در بخش دیگر جلسه هجدهم، فیلم‌کوتاه «تانکر» ساخته امیر پذیرفته و محصول انجمن سینمای جوان رفسنجان مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت و «جواد یقموری» درباره این فیلم اظهار داشت: پیش از این از این کارگردان فیلم موفق کپسول را دیده بودیم و قصه آثار این کارگردان عموماً به روایت بخش‌هایی از زندگی و مشکلات طبقه فرودست جامعه می‌پردازد.

در ادامه «سید حمیدرضا قادری» به خلاقیت فیلمساز در پرهیز از شعارزدگی اشاره کرد و درباره محتوای فیلم، گفت: فیلم در خلق شخصیت و انتخاب و هدایت بازیگران بومی موفق عمل می‌کند و نزدیک شدن به شخصیت‌های و نگرانی‌هایشان ویژگی و امتیاز مهم این فیلم است؛ همچنین پیروی از الگوی روایت کلاسیک و معرفی نقاط عطف اول با نمایش کنش سخت‌گیرانه مرد، عطف دوم با آشکار شدن خالی بودن تانکر و در نهایت پرده سوم که به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری می‌رسد، از جمله مواردی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

وی همچنین به فرصت‌های مغفول و از دست‌رفته فیلم تانکر اشاره کرد و بیان داشت: فیلم می‌توانست با تمرکز بیشتر بر خلق فضا و استفاده مؤثرتر از بستر جغرافیایی، به یک اثر ماندگارتر تبدیل شود، اما آنچه در برخی آثار دیگر مانند «نومان» دیده می‌شود، خلق یک هویت بصری و استاتیک مؤثر است که از طریق عناصر ساده اما معنادار، جهان فیلم را در ذهن مخاطب حک می‌کند. در تانکر این مسئله کمتر دیده می‌شود و قاب‌بندی‌ها نیز بیشتر در خدمت روایت‌ هستند تا ساخت یک جهان بصری مستقل؛ برای مثال انتخاب برخی لوکیشن‌ها، مانند نمایی که مادر به همراه پسران برای اولین بار به طرف خانه می‌آیند، می‌توانست با دقت بیشتتری اجرا شود و همچنین وجود دیوار نیمه‌کاره و زباله‌هایی پراکنده در قاب، نه از سر رویکرد ناتورالیستی، بلکه ناشی از تمرکز بیش از حد فیلم‌ساز بر قصه‌گویی و کم‌توجهی به چگونگی روایت بصری آن است.

«یقموری» در بخش پایانی بررسی فیلم «تانکر» به شعف فیلم از منظر حادثه و چالش اولیه اشاره و بیان کرد: اگر حادثه محرک فیلم همان واکنش خشن مرد به خوردن چند پسته توسط کودک باشد، این قصه شاید از نظر دراماتیک باورپذیر نباشد و شاید به تعبیری این واکنش افراطی، به‌ویژه با توجه به چرخش ناگهانی شخصیت مرد در پایان فیلم، برای مخاطب قانع‌کننده نباشد و احتمالاً انتخاب یک حادثه محرک با قدرت و منطق بیشتر، می‌توانست به انسجام شخصیت‌پردازی کمک کند.

وی درباره فیلم «تانکر» افزود: با وجود برخی ضعف‌ها و کاستی‌ها، این فیلم یکی از فیلم‌های موفق بسته امروز شناخته می‌شود و در مجموع یک فیلم موفق است؛ چرا که هم یک قصه مشخص را روایت می‌کند و هم مخاطب را به شخصیت‌ها نزدیک کرده و مخاطب درگیر و نگران سرنوشت آن‌ها می‌شود.

گفتنی است در پایان جلسه هجدهم پاتوق فیلم‌کوتاه قم، «سیدحمیدرضا منتظری» مدیر انجمن سینمای جوانان استان قم ضمن قدردانی از حاضران و همراهان جلسات پاتوق در هفته‌های گذشته از حمایت تمام هنرجویان و مدیرانی که در برگزاری این رویداد هفتگی از انجمن سینمای جوان قم مشارکت فعالانه داشتند قدردانی کرد و افزود: بر خود لازم می‌دانم از اساتید محترم آقایان حمیدرضا قادری و جواد یقموری و همچنین مدیریت دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی و سینما آیه، تشکر و سپاسگزاری کنم چراکه بدون لطف و محبت این عزیزان جلسات پاتوق به این شکل تخصصی و جدی برگزار نمی‌شد و همچنین از هنرجویان «هنرستان هنرهای زیبا» و «انجمن سینمای جوان دفترقم» نیز تشکر و قدردانی می‌نمایم که هر هفته همراه با ما بودند.

در بخش پایانی این رویداد، با حضور آقایان «محمد مهدی عنایت‌پور» عضو هیئت مدیره خانه مطبوعات استان قم و «هانی احمدزاده» خبرنگار فعال حوزه فرهنگ و هنر در قم، از چهار عضو برگزیده و فعال فصل دهم پاتوق فیلم‌کوتاه قم که در نظرسنجی‌های مکتوب و نقد و بررسی شفاهی هفتگی فیلم‌ها بیشترین مشارکت را داشتند، تجلیل و قدردانی شد.

خاطرنشان می‌شود، فصل دهم «پاتوق فیلم‌کوتاه قم» به همت انجمن سینمای جوانان استان قم و با حمایت اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و همکاری دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی در سینما آیه قم برگزار شد و مورد استقبال دانشجویان سینما و هنرجویان فیلم‌سازی قرار گرفت.