شهر بیست/ سرویس فرهنگ و هنر _ جواد بخشی: قلعه دولتآباد یکی از جاذبههای تاریخی بخش سلفچگان شهرستان قم محسوب میشود که در روستای دولتآباد دهستان نیزار قرار دارد و به عنوان یک اثر قاجاری در سال ۱۳۹۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این قلعه با مساحت تقریبی سه هکتار، دارای دوازده برج و دو ورودی است که از خشت، گل، آجر، گچ و … ساخته شده و بافت مسکونی روستای دولتآباد را در خود جای داده است.
قلعه دولتآباد، قلعه کشتخوانی یک مزرعه مسکون بوده که جهت اسکان رعایا ساخته شده و تیولداران (اربابان) آن از امامان اسماعیلیه بودهاند. در گذشته به مزرعهای، مزرعه مسکون میگفتند که در کنار کاربری کشاورزی، کاربری مسکونی داشته و علاوه بر قلعه کشتخوانی شامل کشتخوان، کاروانسرا، آبانبار، آسیاب، حمام، مسجد و … میشده است.
با لغو قانون تیولداری (اربابرعیتی) دردوره قاجار (سال ۱۲۸۶) و بعدها با تصویب قانون اصلاحات اراضی در دوره پهلوی (سال ۱۳۴۰)، به مرور کوچنشینانی در قلعه دولتآباد ساکن شدند و به این ترتیب روستای دولتآباد شکل گرفت. با تبدیل مزرعه به روستا، ساختوسازهای بیقاعدهای در داخل و خارج قلعه انجام شد که ایجاد خانههای مسکونی جدید از آن جملهاند.
در سالهای اخیر، بخشهای مختلف قلعه دولتآباد مانند سردر، برجها و باروها مورد مرمت قرار گرفتهاند اما همچنان نیاز به مرمت در قسمتهایی از آن احساس میشود. همچنین لازم است مسئولان مربوطه، قوانین و مقرراتی را برای ساختوسازهای داخل قلعه وضع کنند تا هویت تاریخی و معماری این قلعه ارزشمند حفظ شود.
در برخی منابع اینترنتی، دولتآباد به عنوان تنها روستای قلعهای جهان معرفی شده است که این گزاره درست نیست. در نقاط دیگری از جهان و حتی ایران، روستاهای دیگری وجود دارند که در داخل قلعه قرار دارند. به عنوان نمونه روستای سریزد شهرستان مهریز یکی از معروفترین روستاهای قلعهای کشور است.
درحال حاضر به همت دکتر عبدالله حاجی باقری، یک اقامتگاه بومگردی در قلعه دولتآباد راهاندازی شده که امکان شبمانی در این قلعه را برای مسافران فراهم کرده است. توصیه میشود گردشگران هنگام بازدید از قلعه دولتآباد، کدهای اخلاقی گردشگری را رعایت کنند تا احترام متقابل بین جامعه میزبان و مهمان به بهترین شکل حفظ شود.
Wednesday, 12 August , 2026